Mövzu № 0007

Fleetstock Akademiyası

Müasir Sənaye Texnologiyaları Seriyası

Mövzu № 0007

İstehsal proseslərində mayelərin tələbə uyğunluğunun hesablanma metodologiyası

Hazırlayan: “Fleetstock” şirkətinin mühəndisləri

Nəşr: Fleetstock Akademiyası

Versiya: 1.0

Ön söz

Müasir sənaye müəssisələrində istehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması və resursların dəqiq idarə olunması maye sistemlərinin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Su, yağ, kimyəvi məhlullar, xammal mayeləri və digər texnoloji mayelər istehsalın müxtəlif mərhələlərində əsas resurs kimi istifadə olunur. Buna görə də mayelərin tələbə uyğunluğunun düzgün hesablanması istehsalın fasiləsizliyi, texnoloji sabitlik, məhsul keyfiyyəti və resurs səmərəliliyi baxımından mühüm texniki məsələlərdən hesab olunur.

İstehsal proseslərində maye sisteminin düzgün planlaşdırılması üçün tələb olunan maye həcminin müəyyən edilməsi, faktiki sərfiyyatın ölçülməsi, uyğunluq əmsalının hesablanması, texnoloji itkilərin nəzərə alınması və real monitorinq göstəricilərinin təhlili kompleks metodoloji yanaşma tələb edir. Bu metodologiya resursların düzgün istifadəsini, itkilərin azaldılmasını və istehsalın davamlılığını təmin edir.

Məqsəd və vəzifələr

Məqsəd

İstehsal proseslərində istifadə olunan maye sistemlərinin texnoloji tələblərə uyğunluğunun hesablanması metodologiyasını öyrənmək və onun avtomatlaşdırılmış sistemlərlə tətbiqini təhlil etməkdir.

Vəzifələr

• İstehsal proseslərində mayelərin rolunun araşdırılması;
• Maye tələbatının müəyyən edilməsi;
• Faktiki sərfiyyatın ölçülməsi;
• Uyğunluq əmsalının hesablanması;
• Texnoloji itkilərin nəzərə alınması;
• Kritik nəzarət nöqtələrində monitorinqin öyrənilməsi;
• İnformasiya texnologiyaları və analitik sistemlərin tətbiqinin təhlili.

1. İstehsal proseslərində mayelərin rolu

İstehsal proseslərində mayelər, xüsusilə su, yağ, kimyəvi məhlullar və xammal mayeləri, texnoloji əməliyyatların icrasında əsas rol oynayır. Avtomatlaşdırılmış istehsal mühitində maye sistemləri mexaniki, kimyəvi və istilik prosesləri ilə inteqrasiya olunaraq istehsalın sabitliyini təmin edir.

Mayelər aşağıdakı sistemlərdə tətbiq olunur:

• Soyutma sistemləri;
• Qarışdırma və homogenləşdirmə qurğuları;
• Yuma və dezinfeksiya xətləri;
• Yağlama sistemləri;
• Avtomatik doldurma və dozalama xətləri;
• Kimyəvi emal və reaksiya prosesləri.

Bu sistemlərin stabil işləməsi üçün mayenin tələb olunan həcmdə, düzgün təzyiqdə və müəyyən edilmiş keyfiyyət göstəriciləri ilə təmin olunması vacibdir.

2. Maye tələbatının hesablanması metodologiyası

Mayelərin tələbə uyğunluğunun hesablanmasının əsas mərhələsi istehsal planına əsasən tələb olunan ümumi maye həcminin müəyyən edilməsidir. Hər bir texnoloji əməliyyat üzrə maye sərfi müəyyən edilir və ümumi sistem tələbatı hesablanır.

Ümumi tələb olunan maye miqdarı aşağıdakı düsturla hesablanır:

Q_t = N × q

Burada:

• Q_t — ümumi tələb olunan maye miqdarı;
• N — istehsal olunacaq məhsul sayı;
• q — bir məhsul üçün maye sərf norması.

Praktiki hesablamalarda istehsal prosesinin xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq ehtiyat əmsalı tətbiq edilir:

Q_h = Q_t × (1 + L)

Burada:

• Q_h — düzəliş edilmiş planlaşdırılmış maye həcmi;
• L — itki faizi.

Bu yanaşma pik yüklənmə, buxarlanma, sızma və texnoloji dəyişkənliklər zamanı sistemin stabil işləməsini təmin edir.

3. Faktiki sərfiyyatın ölçülməsi və uyğunluq əmsalının hesablanması

Maye sərfiyyatının faktiki ölçülməsi istehsal zamanı real istifadə olunan maye miqdarının qeyd olunmasına əsaslanır. Bu məqsədlə aşağıdakı ölçü və nəzarət vasitələrindən istifadə olunur:

• Debimetrlər;
• Axın ölçən cihazlar;
• Səviyyə sensorları;
• PLC idarəetmə sistemləri;
• SCADA və ERP platformaları.

Faktiki istifadə olunan maye miqdarı aşağıdakı düsturla müəyyən edilir:

Q_f = Q_1 + Q_2 + Q_3 + … + Q_n

Burada:

• Q_f — faktiki istifadə olunan maye;
• Q_i — hər mərhələdə istifadə olunan maye miqdarı;
• n — mərhələlərin sayı.

Tələbə uyğunluğun əsas göstəricisi uyğunluq əmsalıdır:

K_u = Q_f / Q_t

Burada:

• K_u = 1 — tam uyğunluq;
• K_u > 1 — artıq sərf, itki və ya sızma ehtimalı;
• K_u < 1 — norma üzrə çatışmazlıq və ya ölçü xətası.

Uyğunluq əmsalının təhlili istehsal prosesində resurs istifadəsinin səmərəliliyini qiymətləndirməyə imkan verir.

4. Texnoloji itkilərin nəzərə alınması

İstehsal prosesində buxarlanma, sızma, filtrasiya, daşınma zamanı itkilər və texniki nasazlıqlar səbəbindən maye itkisi yarana bilər. Bu səbəbdən hesablamalarda düzəliş əmsalı tətbiq olunur.

İtki faizi aşağıdakı kimi nəzərə alınır:

L = 3–5%

Bu göstərici istehsal sahəsinin xüsusiyyətindən, mayenin növündən və texnoloji prosesin intensivliyindən asılı olaraq dəyişə bilər.

Texnoloji itkilərin düzgün qiymətləndirilməsi aşağıdakı üstünlükləri təmin edir:

• Resurs planlaşdırmasının dəqiqləşdirilməsi;
• İstehsal xərclərinin azaldılması;
• Sızma və nasazlıqların vaxtında aşkarlanması;
• Maye balansının sabit saxlanılması.

5. Kritik nəzarət nöqtələrində monitorinq

Mayelərin uyğunluğu xüsusilə kritik mərhələlərdə yoxlanmalıdır. Bu mərhələlərdə real vaxt məlumatlarının toplanması istehsalın stabil olmasını təmin edir.

Kritik nəzarət nöqtələrinə aşağıdakılar daxildir:

• Qarışdırma mərhələsi;
• Soyutma sistemi;
• Yuma və dezinfeksiya prosesləri;
• Avtomatik doldurma xətləri;
• Dozalama və paylama mərhələləri.

Bu nöqtələrdə maye sərfiyyatının, temperaturun, təzyiqin və axın sürətinin davamlı monitorinqi məhsul keyfiyyətinin sabit saxlanmasına kömək edir.

6. İnformasiya texnologiyalarının tətbiqi

Müasir müəssisələrdə maye uyğunluğunun hesablanması avtomatlaşdırılmış sistemlərlə aparılır. Bu sistemlər istehsal prosesinin rəqəmsal izlənməsini və analitik qiymətləndirilməsini təmin edir.

İstifadə olunan əsas texnologiyalar:

• PLC idarəetmə sistemləri;
• Sensor və IoT cihazları;
• Məlumat bazası və analitik proqramlar;
• SCADA monitorinq platformaları;
• ERP inteqrasiya sistemləri.

Bu sistemlər:

• Real vaxt analiz aparır;
• Normadan kənarlaşmanı xəbər verir;
• Hesabatları avtomatik formalaşdırır;
• İstehsal göstəricilərini arxivləşdirir;
• Qərarvermə prosesini dəstəkləyir.

7. Analitik qiymətləndirmə və optimallaşdırma

Toplanmış məlumatlar statistik üsullarla təhlil edilir. Bu təhlil maye sərfiyyatının dəyişkənliyini, proses sabitliyini və resurs istifadəsinin səmərəliliyini qiymətləndirməyə imkan verir.

Əsas analitik üsullar:

• Orta sərfiyyat analizi;
• Trend analizi;
• Standart sapma hesablanması;
• Normadan kənarlaşma analizi;
• Müqayisəli istehsal göstəricilərinin təhlili.

Bu yanaşma aşağıdakı nəticələri təmin edir:

• Resursların qənaətli istifadəsi;
• Enerji və xammal optimallaşdırması;
• İstehsal səmərəliliyinin artırılması;
• Texnoloji itkilərin azaldılması;
• Avtomatlaşdırılmış idarəetmənin təkmilləşdirilməsi.

Nəticə

Mayelərin tələbə uyğunluğunun hesablanma metodologiyası istehsal proseslərinin effektiv idarə olunmasında mühüm rol oynayır. Dəqiq hesablama, ölçmə və analitik nəzarət sayəsində müəssisə resurs itkilərini azaldır, məhsul keyfiyyətini sabit saxlayır və texnoloji proseslərin avtomatlaşdırılmasını daha səmərəli şəkildə həyata keçirir.

Bu metodologiya istehsal zamanı istifadə olunan maye miqdarının planlaşdırılan istehsal həcminə, texnoloji norma və keyfiyyət tələblərinə uyğun olub-olmadığını müəyyən edən sistemli hesablama və təhlil üsulları toplusudur. Onun tətbiqi resursların düzgün istifadəsini, itkilərin azaldılmasını və istehsalın davamlılığını təmin edir.

Bu metodologiya xüsusilə avtomatlaşdırılmış istehsal sistemlərində qərarvermə prosesinin əsas informasiya bazasını təşkil edir.

Bizimlə əlaqə

Mob: (+994 77) 311 56 66

Tel: (+994 12) 347 93 06

E-mail: info@fleetstock.az

Web: www.fleetstock.az

Fleetstock Group